Kaynak: Mimesis

15 Temmuz akşamı ve sonrasında yaşananların etkilerini gördük: Pek çok konser iptal edildi. 20 Temmuz akşamı itibariyle de Türkiye’de 3 aylığına olağanüstü hal ilan edildi. Olağanüstü halin kapsamı ve hükümleri, Anayasa’nın çeşitli maddelerine referansla, 1983 yılında çıkarılan “Olağanüstü Hal Kanunu”yla düzenleniyor. Burada kanunun kapsamı şöyle açıklanıyor: “Bu Kanun; olağanüstü hal ilanına tabii afet, tehlikeli salgın hastalıklar veya ağır ekonomik bunalım hallerinde ilan edilen olağanüstü hallerde vatandaşlar için getirilecek para, mal ve çalışma yükümlülükleri ile olağanüstü hallerin her türü için ayrı ayrı geçerli olmak üzere, temel hak ve hürriyetlerin nasıl sınırlanacağı veya nasıl durdurulacağına, halin gerektirdiği tedbirlerin nasıl ve ne suretle alınacağına, kamu hizmeti görevlilerine ne gibi yetkiler verileceğine, görevlilerin durumlarında ne gibi değişiklikler yapılacağına ve olağanüstü yönetim usullerine ilişkin hükümleri kapsar.”

Buradaki en temel ifade “temel hak ve hürriyetlerin nasıl sınırlanacağı veya durdurulacağı” meselesi.

Kanunda, bunun nasıl yapılacağını “Tedbirler” bölümünde sıralanmış. Bazı maddeleri şöyle:

a) Bölgenin belirli yerlerinde yerleşimi yasaklamak, belirli yerleşim yerlerine girişi ve buralardan çıkışı sınırlamak, belli yerleşim yerlerini boşaltmak veya başka yerlere nakletmek,

b) Resmi ve özel her derecedeki öğretim ve eğitim kurumlarında öğrenime ara vermek ve öğrenci yurtlarını süreli veya süresiz olarak kapatmak,

c) Gazino, lokanta, birahane, meyhane, lokal, taverna, diskotek, bar, dansing, sinema, tiyatro ve benzeri eğlence yerleri ile kulüp vesair oyun salonlarını, otel, motel, kamping, tatil köyü ve benzeri konaklama tesislerini denetlemek ve bunların açılma ve kapanma zamanını tayin etmek, sınırlamak, gerektiğinde kapatmak ve bu yerleri olağanüstü halin icaplarına göre kullanmak,

d) Bölgede olağanüstü hal hizmetlerinin yürütülmesi ile görevli personelin yıllık izinlerini sınırlamak veya kaldırmak,

e) Bölge sınırları içerisindeki tüm haberleşme araç ve gereçlerinden yararlanmak ve gerektiğinde bu amaçla geçici olarak bunlara elkoymak,

f) Tehlike arz eden binaları yıkmak; sağlığı tehdit ettiği tespit olunan taşınır ve taşınmaz mallar ile sağlığa zararlı gıda maddelerini ve mahsullerini imha etmek, gibi…

Bunlar dışında kanunda, “Şiddet Hareketlerinde Alınacak Tedbirler” başlığı altında ayrıca -ek- tedbirler bulunuyor. Kültür hayatıyla ilgili belirleyici maddeler de bu bölümde yer alıyor. Buna göre:

a) Sokağa çıkmayı sınırlamak veya yasaklamak,

b) Belli yerlerde veya belli saatlerde kişilerin dolaşmalarını ve toplanmalarını, araçların seyirlerini yasaklamak,

c) Kişilerin; üstünü, araçlarını, eşyalarını aratmak ve bulunacak suç eşyası ve delil niteliğinde olanlarına el koymak,

d) Olağanüstü hal ilan edilen bölge sakinleri ile bu bölgeye hariçten girecek kişiler için kimlik belirleyici belge taşıma mecburiyeti koymak,

e) Gazete, dergi, broşür, kitap, el ve duvar ilanı ve benzerlerinin basılmasını, çoğaltılmasını, yayımlanmasını ve dağıtılmasını, bunlardan olağanüstü hal bölgesi dışında basılmış veya çoğaltılmış olanların bölgeye sokulmasını ve dağıtılmasını yasaklamak veya izne bağlamak; basılması ve neşri yasaklanan kitap, dergi, gazete, broşür, afiş ve benzeri matbuayı toplatmak,

f) Söz, yazı, resim, film, plak, ses ve görüntü bantlarını ve sesle yapılan her türlü yayımı denetlemek, gerektiğinde kayıtlamak veya yasaklamak,

h) Her nevi sahne oyunlarını ve gösterilen filmleri denetlemek, gerektiğinde durdurmak veya yasaklamak,

l) Bölge dahilinde güvenliklerinin sağlanması gerekli görülen tesis veya teşekküllerin bulunduğu alanlara giriş ve çıkışı düzenlemek, kayıtlamak veya yasaklamak,

m) Kapalı ve açık yerlerde yapılacak toplantı ve gösteri yürüyüşlerini yasaklamak, ertelemek, izne bağlamak veya toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin yapılacağı yer ve zamanı tayin, tespit ve tahsis etmek, izne bağladığı her türlü toplantıyı izletmek, gözetim altında tutmak veya gerekiyorsa dağıtmak,

o) Dernek faaliyetlerini; her dernek hakkında ayrı karar almak ve üç ayı geçmemek kaydıyla durdurmak, gibi…

Görüldüğü gibi, OHAL Kanunu kültürel buluşma alanlarının kapatılmasından kitapların toplatılmasına; sahneye koyulacak oyunların denetiminden filmlerin yasaklanmasına, iletişim kanallarının kesilmesine kadar birçok hüküm içeriyor. Ayrıca “mimari”yle ilgili hükümleri de var. Bu hükümlerin nasıl uygulanacağı veya hükümlerin yaratacağı otosansür -en azından önümüzdeki 3 ay için- Türkiye’de zaten iyice daraltılmış düşünce ve ifade özgürlüğü alanını belirleyecek. Ne var ki kanun hükümleri dışında elimizde daha dün yaşanan bir örnek var: Savcılık kararıyla Leman dergisinin son sayısının yayımının durdurulması.

Kültür Servisi

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here